Gedeelde kennis. Literatuur en wetenschap in Nederland van Darwin tot Einstein (1860-1920)

Gedeelde kennis. Literatuur en wetenschap in Nederland van Darwin tot Einstein (1860-1920) / auteur: Mary Kemperink.

In de roman Fanny van Marcellus Emants is te lezen hoe de hoofdpersoon lijdt aan psychische stemmingswisselingen, in die tijd hysterie genoemd. Emants schetst haar leven op een zodanige manier dat we kunnen voelen hoe het moet zijn psychisch ziek te zijn. Van de schrijver is bekend dat zijn belangstelling voor psychologie en psychiatrie groot was. Hij verslond alle publicaties die binnen deze wetenschapsgebieden verschenen en verwerkte de opgedane kennis in zijn romans.

In het boek Gedeelde kennis onderzoekt hoogleraar Letterkunde Mary Kemperink hoe literatuur beïnvloed werd door wetenschap en wetenschap door literatuur in de periode 1860-1920.

Bij wetenschappelijke ideeën uit die tijd zoals evolutie, vitalisme, de vierde dimensie, hysterie en hypnotisme heeft zij literatuur gezocht. Dus fictie geschreven vanuit die bepaalde wetenschappelijke inzichten.

Zij laat door aansprekende voorbeelden zien hoe literatuur de ideeën van de wetenschap uitdroeg en aanschouwelijk maakte voor de gewone sterveling. Zo betoogt ze dat de strikte scheiding tussen wetenschap en kunst niet bestaat. Wetenschappers hebben taal en literatuur nodig om hun bevindingen te verspreiden en op hun beurt bedrijven wetenschappers de wetenschap vanuit de specifieke cultuur, taal en waarden van een bepaalde tijd.

Schrijven

'Ben je al een boek aan het schrijven?' Zulke vragen krijg ik soms en vrijwel altijd doelt men dan op een roman.

Een fantastisch compliment natuurlijk, ik ben er oprecht verguld mee, maar ... mijn antwoord luidt altijd 'nee': ik ben meer een schrijver van de korte baan. Een stukje zoals dit is te doen, een heel boek schrijven vergt daarentegen inzet, discipline, focus en concentratie. Eigenschappen waarover ik niet van nature beschik.
'Maar ik schrijf wel eens een kort verhaal hoor' zeg ik dan vergoelijkend. Gedeeltelijk waar: de verhalen die ooit af kreeg zijn echt op één hand te tellen.

Rond de kerstdagen kreeg ik weer eens de geest: ik ging een kerstverhaal schrijven! Het is er de tijd voor, ik ben in de stemming en het is een eenvoudig en overzichtelijk genre. Lang geleden wilde ik al eens meedoen aan een kerstverhalen competitie: dat begon al rond juli en ik merkte dat ik geen kerstverhaal schrijf wanneer het hartje zomer is, of ik had m'n verhaal op Haïti moeten situeren. Geen slecht idee achteraf...

Met de term 'idee' begint voor mij steevast de ellende want had ik maar slechts één idee: ik heb er altijd minstens drie. Terwijl ik die min of meer in het gelid zet teneinde serieus te gaan schrijven voegen zich er ongevraagd twee bij. Die vijf ideeën blijken vervolgens compleet strijdig met elkaar.

Ik neem mij voor me te beperken: het moest een kort verhaal worden en begin dus streng en geconcentreerd vanuit m'n twee meest veelbelovende ideeën. Na enkele alinea’s merk ik dat die twee ideeën zich op geheimzinnige wijze vermenigvuldigd hebben en zich met mijn schrijfproces gaan bemoeien: het zijn net konijnen!

Sommige kunstenaars gaan in de loop van hun carrière geestverruimende middelen gebruiken om op nieuwe ideeën te komen. In mijn geval zou het juist om geestbeperkende middelen moeten gaan: een dieet van boerenkool met worst bijvoorbeeld.

B.Logger.

Het parlement en de Grote Raad van Mechelen 1473 - 1797

Het parlement en de Grote Raad van Mechelen 1473 - 1797 / auteur: L.Th. Maes. Laat u niet misleiden door de term parlement: dit betekent niet veel meer dan 'overleg' en heeft niets met parlementaire democratie te maken.

De Grote Raad der Nederlanden te Mechelen was vanaf de 15de eeuw het hoogste raadscollege vanuit het Bourgondische rijk. De grenzen van dit rijk verschilden van tijd tot tijd maar omvatten in haar bloeitijd delen van Noord Frankrijk en vooral ook van tegenwoordige Nederland en België aangeduid als de Nederlanden. De invloed binnen de Noordelijke Nederlanden nam uiteraard af toen de Noordelijke Nederlanden zich afscheidden, toch heeft bijvoorbeeld Willem van Oranje er nog geprocedeerd.

De Grote Raad controleerde rechtspraak van feodale heren, hield zich bezig met zaken waarin de vorst partij was en was een mogelijkheid tot beroep voor burgerlijke zaken. Daarnaast registreerde het wetten, kondigde die af en kon zelfs eventuele bezwaren kenbaar maken.

Het is een boeiende doch ingewikkelde geschiedenis, aanvankelijk reisden dergelijke raden met vorsten mee, er ontstond behoefte aan inhoudelijke specialisatie op juridisch gebied en aan centralisatie van het landsbestuur. De Bourgondiërs namen dit met kracht ter hand: Mechelen lag letterlijk centraal binnen het rijk en werd mede daarom vestigingsplaats van de Grote Raad.

Haar belangrijke positie en bewogen geschiedenis is een goede publicatie waardig. Helaas is dit boek nogal versnipperd en wat al te nauw verbonden aan de niet minder boeiende geschiedenis van de stad Mechelen. Het vinden van een rode draad wordt grotendeels aan de lezer overgelaten. Daarnaast komen er veel namen in voor wat het boek wel geschikt voor onderzoek maar minder leesbaar maakt.

Niets ten nadele van Maes, de inleiding vermeldt dat het boek ontstond uit een nagelaten manuscript. Naar mijn idee gaat het zelfs eerder om de bouwstenen voor een manuscript, korte min of meer afgeronde gehelen. Er is wel redactie over gevoerd maar naar mijn mening onvoldoende. Wellicht had professor Maes wanneer hij tijd van leven had gehad hier twee publicaties uit gedistilleerd: één over de Grote Raad, één over Mechelen.

'Vol'

We zaten 'vol' en moesten zelfs klapstoelen aan laten rukken! Voor bibliotheken een ongebruikelijk beeld.

De reden is dat onderwijsinstellingen meestal hun deuren sluiten tijdens vakanties, de leerlingen/studenten bereiden zich dan juist voor op tentamenperiodes. We lijken nu definitief ontdekt als studieplek in Arnhem.

De toename van het aantal studerenden in de bieb is al jaren aan de gang maar voor het eerst hadden we capaciteitsproblemen. Een heerlijk luxe probleem want het gemiddelde aantal leerlingen groeit niet meer en is zelfs licht dalende in Nederland.

Binnen een dag ontstond er te kort aan: stoelen, tafels, internetplekken, ons draadloze (wifi) internet kraakte in haar voegen. Wetboeken leken spoorloos verdwenen, bij nadere beschouwing zat uiteraard een medestudente op een andere verdieping hier in te studeren. Voor alles is een oplossing maar zowel wij als onze bezoekers moesten even improviseren om iedereen zijn/haar (studie)plek te gunnen.

Het gekke is dat het relatief stil was terwijl de bieb ondertussen bomvol zat. Al die blokkende studenten seinen kennelijk uit dat stilte nu even de norm is.

B.Logger

Amsterdam op de helling

Amsterdam op de helling / auteur: Herman de Liagre Böhl. De strijd om stadsvernieuwing. En daar is niets te veel mee gezegd, want we hebben het over de stadsvernieuwing in de tweede helft van de vorige eeuw en die ging met veel krakers- en politiegeweld gepaard.

Het boek begint met kort de geschiedenis te illustreren. Op zevenmijlslaarzen loopt men door de eeuwen heen, vanaf de dertiende eeuw tot de 20ste eeuw. Amsterdamse School, tuinsteden, de Bijlmer passeren o.a. de revue.

Daarna wordt aandacht besteed aan de stadspolitiek en stadsvernieuwing in de zeventiger jaren. De verschillende wijken / buurten komen uitgebreid aan bod, natuurlijk ontbreekt Schaefer niet, hij figureert in het boek zelfs met ‘een tijdperk-Schaefer'. Als laatste wordt de kraakbeweging belicht.

Het boek besluit met een uitgebreid notenapparaat, een bibliografie en register. Een aanrader, niet alleen voor Amsterdammers en stedebouwkundigen, maar eigenlijk voor iedereen, omdat de geschiedenis nog zo recent is en daardoor heel herkenbaar.

Living in the material World

Living in the material World / Olivia Harrison. George Harrison werd altijd de Stille Beatle genoemd, maar hij had wel degelijk veel invloed op de koers die de Beatles voeren, wat helemaal duidelijk werd op de spirituele India-reis en de vriendschap met Ravi Shankar. Hij werd zowel spiritueel als muzikaal aangetrokken door dit exotische land, en dat werd duidelijk zowel bij de Beatles als later in zijn soloprojecten, zoals het Concert voor Bangla Desh.

Het leven stopte voor hem niet bij de muziek: hij was ook zeer geínteresseerd in films, autoracen, tuinen, en natuur in het algemeen. Al deze aspecten komen aan bod in het grote, zware boek met vooral afbeeldingen (foto’s, tekeningen van George Harrison, aantekeningen) en korte teksten van vrienden, collega’s en George zelf.

De vrouw van George Harrison heeft dit boek samengesteld en er een boeiend geheel van gemaakt. Gemakkelijk van kaft tot kaft te lezen, of om gewoon door te bladeren. Olivia was van 1978 tot de dood van George in 2001 met hem getrouwd. Na zijn dood organiseerde zij een tribute aan hem in 2002, geheel in zijn stijl. Ook dit concert was niet voor eigen gewin maar voor de Material World Charitable Foundation.

Het boek geeft weinig feitjes en weetjes. Het is veel meer een boek waaruit je meer over de persoon te weten komt. Boeiend. Het is bovendien een voorloper op de documentaire, die Martin Scorcese heeft gemaakt, die ik nog niet heb gezien maar waar ik wel nieuwsgierig naar ben.

rustige jaarwisseling ...

Ik ben meestal weg op oudejaarsavond en tot een paar jaar terug stak ik nog het type vuurwerk af dat niet helemaal in overeenstemming is met mijn leeftijd.

Deze keer niets van dat alles en het beloofde een rustige, saaie jaarwisseling te worden. Dat viel anders uit en het bezorgde me met terugwerkende kracht een putdiep schuldgevoel.

Het voortdurende geknal maakte m'n beide katten behoorlijk nerveus. In de loop van de dag werden ze iets rustiger: ik nam hen vaak op schoot, aaide, legde uit wat er aan de hand was en dat hielp allemaal. 's avonds vielen ze zelfs tegen elkaar in slaap op de bank. Rust: een zeldzaam harmonisch tafereeltje, meestal zijn ze niet zo intiem. Al zijn het broer en zus: het zijn gedoogkatten ten opzichte van elkaar.

(Ooit was dat geheel anders: ze waren een paar maanden oud toen ik mijn ontsteltenis zag dat hij zich vergreep aan zijn zusje. In overleg met de dierenarts heb ik hen toen beiden 'laten helpen', feitelijk te vroeg maarre ... geen incest onder mijn dak)

Die rust duurde tot exact twaalf uur. Het gebruikelijke pandemonium brak uit: al spoedig verdween 'zij' in de kast achter de cd collectie. 'Hij' kwam eveneens in beweging, likte z'n bek en ging met dikke staart aan de wandel. Tenslotte ging hij, als een verdwaalde dronkaard maar wat tegen de muur aan leunen. Zodra ik hem oppakte en aanhaalde mocht ik m niet meer neerzetten. Hij werd tenslotte rustiger, ik zette hem weer neer zodat ik zijn zusje achter de kast vandaan kon lokken. Nadat ik haar eindelijk op schoot had compleet met zwaaistaart en oren in de nek, wendde hij een dramatische astma aanval voor inclusief braakneigingen. Onnodig te zeggen dat ik geen tijd had om nog de straat op te gaan om mijn buren een gelukkig nieuw jaar te wensen ...

de beste wensen voor dit nieuwe jaar!

B.Logger

Hoe overleef ik alle oliebollen…….?

Een terechte titel voor deze blog. Naar analogie van de ‘Hoe overleef ik’ serie van Francine Oomen. Want daar komt het zo met de jaarwisseling soms wel op neer. Oliebollen, appelflappen, oliebollen en nog maar weer eens een appelflap. Tot ze je oren uitkomen.

Afijn, het is weer januari, een nieuw jaar is begonnen. Een jaar dat we optimistisch tegemoet zien. Toch? De meesten van ons doen dit, en terecht. Dat optimisme heeft denk ik een evolutionaire component. Het is beter voor je om optimistisch te zijn, we zitten vaak ook vol goede voornemens. Hebt u ze opgeschreven om ze aan het eind van dit jaar te evalueren?

Toch is een ongebreideld optimisme niet goed voor u (net als te veel oliebollen). Ook dat heeft een evolutionaire component. Als u zo maar vol optimisme u overal in stort, had u dit stukje niet kunnen lezen. U was er dan waarschijnlijk niet meer geweest. De evolutie heeft ons daarom (gelukkig) nog een ander stuk gereedschap gegeven: de ratio. Daarmee, met het verstand, met de mogelijkheid om te redeneren kunt u de realiteit onder ogen zien. De dingen juist beredeneren. Gelukkig maar.

Het wordt een zwaar jaar. Horen we van alle kanten. Zo vaak dat je er depressief van zou worden. Laten we dat vooral niet doen. Maar een ongefundeerd optimisme vol van ronkende termen als ‘ nieuwe kansen’ en ‘uitdagingen’ gaat er bij mij onder deze omstandigheden ook niet in. Laten we realistisch blijven. Ik zou willen pleiten voor een voorzichtig, realistisch optimisme. En laten we aan het eind van het jaar eens evalueren of dit gefundeerd was of niet. Ik eindig met een citaat van de grote Mark Twain: “Optimist: Day-dreamer more elegantly spelled”.

In Bruges

In Bruges (DVD) / Regisseur: Martin McDonagh. Deze Brits/Ierse misdaadfilm vol zwarte humor werd niet alleen door filmcritici positief onthaald maar ook met vele nominaties en prijzen beloond.

Wanneer huurmoordenaars Ray (Collin Farrell) en Ken (Brendan Gleeson) door hun baas Harry naar Brugge worden uitgezonden blijkt hun daar een andere opdracht in het verschiet te liggen dan gedacht.

Het blijkt dat de jonge Ray tijdens zijn eerste missie een onvergeeflijke beginnersfout heeft begaan. Ook in de wereld van de misdaad heersen ongeschreven wetten en regels, die om maatregelen vragen en dan is al snel duidelijk dat je niemand kunt vertrouwen al is het je huurmaatje.

Lach en shock gaan hand in hand in deze film. Voor wie Colin Farrell kent is het grappig om hem in deze humoristische rol te zien acteren naast niemand minder dan Brendan Gleeson die we behalve zijn lange staat van dienst kennen als Alastor Dolleman in de Harry Potter serie. Twee magnifieke acteurs uit het Ierse Dublin. Voor wie van plan is binnenkort naar Brugge af te reizen........misschien beter even wachten met deze film