De laatste trein naar Istanbul

De laatste trein naar Istanbul / auteur: Ayse Kulin. Deze ontroerende roman speelt zich af in Turkije en Frankrijk rond de Tweede Wereldoorlog en wordt eens vanuit een ander perspectief belicht, namelijk de Turkse.

Het is het verhaal van een familie waarvan een dochter met een Joodse jongeman trouwt. Zij vertrekken naar Frankrijk.

In De laatste trein naar Istanbul worden ook de eerzame en dappere daden van Turkse diplomaten beschreven die tijdens de Tweede Wereldoorlog Joden hebben gered van de Holocaust. Het jonge echtpaar komt ook net op tijd met deze trein terug in Turkije. Past mooi bij andere romans over WOII: ‘Haar naam was Sarah’ van Tatiana De Rosnay, ‘Het meisje uit de trein’ van Irma Joubert en ‘Het meisje dat verdween’ van Els Florijn.

Net als in de film ...

'The China Syndrome', een matig Hollywood product, eind linkse jaren '70. Zag 'm samen met toenmalig vriendinnetje Marijke in een bios in Rotterdam. Behalve dat vriendinnetje maakte ook hoofdrolspeelster Jane Fonda indruk op mij, ze leken op elkaar.

Romantiek was ver te zoeken in de bioscoopzaal, het bleek niets meer of minder dan een nucleaire rampenfilm over een kerncentrale, waar een meltdown dreigt. De reactorkern raakt zo oververhit dat ze de grond in zakt. Of weet men het nog te voorkomen? Frappant dat het uitkomen van de film slechts een paar weken vooraf ging aan de (bijna) ramp van de kerncentrale te Harrisburg. Het werd daarmee een ongemakkelijke kaskraker voor de Amerikaanse overheid.

De titel suggereert dat een centrale zo verhit kan raken, dat ze door de aardkorst heen zakt om er aan de andere kant van de wereld (China) weer uit te komen. Volgens deskundigen is dat absoluut onmogelijk en afgezien daarvan: China ligt geografisch niet tegenover de Verenigde Staten. De film schoot mij uiteraard te binnen vanwege de situatie in Japan .... ze lijken op elkaar.
Japan voert een wanhopige strijd: vijftig (inmiddels meer) helden voorkomen hopelijk verdere nucleaire rampen. Surrealistisch zoals ik hen daar zag staan, in het gelid aangetreden op mijn kleinbeeld tv. In gelijke overalls gestoken leek het een legeronderdeel uit de tweede wereldoorlog toegesproken in de stijl van kamikaze vliegers.

De vijftig lijken welbewust opgeofferd te worden. Een aantal van hen schreef afscheidsbrieven aan hun familie. De hoeveelheid straling waaraan ze bloot gesteld mogen worden is al verschillende malen naar boven bijgesteld, want het werk moet door. Ze werden onder andere geselecteerd op leeftijd, allemaal wat oudere werknemers. De kans dat ze in de bloei van hun leven aan stralingsrelateerde ziekten overlijden is daardoor veel kleiner.

Japan is het land bij uitstek waarin (zelf)discipline, gemeenschapszin en collectiviteit al eeuwenlang als deugden beoefend worden. Wat cynische opoffering lijkt zou daarom wel eens bewuste zelfopoffering kunnen zijn of daarmee samen vallen. Deze mensen weten exact, waar ze mee bezig zijn. Vanwege hun professionaliteit, maar ook omdat Japan het enige land is waar atoombommen vielen: Hiroshima en Nagasaki met tienduizenden directe slachtoffers en in de daarop volgende decennia vele vele stralingslachtoffers.

B.Logger

Mar Adentro (The Sea Inside)

Mar Adentro (The Sea Inside) (DVD) / Regisseur: Alejandro Amenábar. Spaans drama over het gevecht om recht tot euthanasie.

Ramón Sampedro ligt vanwege een verkeerd ingeschatte duik in ondiep water al 29 jaar tot de nek toe verlamd op bed. Hij wordt daar verzorgd door familieleden die het goed met hem voorhebben. Het liefst zou Ramón vandaag nog dood willen want zijn leven heeft op deze manier geen waarde.

Wanneer advocate Julia (zelf lijdend aan een aftakelende ziekte) hem komt bijstaan in zijn juridische strijd geeft dat Ramón weer een sprankje hoop om zijn sterfwens in vervulling te zien gaan. En dan is er ook nog Rosa die hem regelmatig komt opzoeken aan zijn bed.

Ramón blijkt een pionier in zijn strijd om op een menswaardige manier te mogen sterven en wat dat voor hem betekent kunt u zien in deze prachtige, ontroerende film.

Geestverrijkend....Rust brengend...Slow

Curriculum Vitae ...

Ofwel levensloop, is het thema van deze Boekenweek. In ieder mens schuilen immers bijzondere verhalen en herinneringen. Samen vormen die een uniek levensverhaal.

Onlangs werden inwoners van Lydiard Millicent (Engeland) opgeschrikt met het verzoek hun eigen necrologie te schrijven. Die ongebruikelijke vraag was afkomstig van de 'Lydiards Magazine' het plaatselijke krantje: het dorpje vergrijst sterk en veel mensen overlijden. Te veel voor de redacteur die met haar 87 jaar zelf ook een onderdeel van dit probleem aan het worden is, ze kan het 'moordende' tempo niet meer bijbenen. Geen enkele dorpeling reageerde op het verzoek: gelukkig maar, zowel voor de dorpelingen als voor de redactie.

Stel u bent zo'n krasse of iets minder krasse inwoner van dit dorpje: u beseft heus wel dat dit leven een keer voorbij is maar met dit verzoek wordt u wel heel sterk bepaald bij uw eigen sterfelijkheid. Het schrijven van zo'n stukje (maximaal 400 woorden!) voelt als ondertekening van uw eigen doodvonnis. Het impliceert, dat er voor u geen enkele toekomst meer weggelegd is, dat er geen mooie verrassende dingen meer kunnen gebeuren: een nieuw (achter) kleinkind, een late verliefdheid, de aanschaf van een schattig hondje, toch nog die Koninklijke onderscheiding of de viering van uw 100ste verjaardag.

Wanneer de inwoners wel massaal hadden gereageerd waren de redactionele problemen niet opgelost maar juist toegenomen want hoe presenteert men zichzelf postuum?

Over de doden niets dan goeds maar sommigen zullen, niet gehinderd door de wijsheid die ouderdom met zich pleegt mee te brengen, hun daden en levensloop overdrijven, opblazen tot ongekende omvang. De redactie moet vervolgens zulke mensen na hun dood tegen zichzelf beschermen en schrappen in de necrologie. Geen fijn karwei.

Bijkans nog ernstiger, een enkele verbitterde grijpt de gelegenheid aan om nog één keer zijn/haar gram te halen: een buurman die hun levensvreugde verpestte, of een gemeentelijke instantie die een verzoek tot verbouwing afwees in 1986. En wat aan te vangen met een hartenkreet als: 'die hoer van een Mabel die mijn man afpakte met haar mooie praatjes'.

Ten slotte de grootste groep: bescheiden mensen, die zijn op hun manier ook problematisch. In gedachten zie ik een oudere vrouw die haar leven lang voor iedereen klaar stond, ze zit wat onwennig aan het bureau van haar overleden man: 'ze was een goed mens', schrijft ze. Ze kijkt peinzend voor zich uit: Harry zei dat vlak voor hij stierf ... maar was ik echt wel goed ... en ... zou iedereen dat vinden? Ze zwakt het af tot: 'ze deed haar best'. Opnieuw twijfel: zouden mijn leraren dat ook vinden? Op school deed ik niet mijn best, ze zijn natuurlijk allemaal dood maar ik wil wel graag de waarheid vertellen. Ze past de tekst aan tot de raadselachtige uitspraak: 'zij dacht wel eens dat ze een goed mens was maar soms deed ze haar best'.

Ineens is het nacht, ze staat stram, moeizaam op, doet de bureaulamp uit en gaat naar bed.

B.Logger

ps: hoe het verder ging mag u zelf verzinnen. Leuk als u uw afloop opstuurt ... ik ben benieuwd.

Islam in Beeld: Kunst en Cultuur van moslims wereldwijd

Islam in Beeld: Kunst en Cultuur van moslims wereldwijd / auteur: Mirjam Shatanawi. Een boek dat een beeld, een cultuurhistorisch overzicht van de Islam biedt. Dit aan de hand van voorwerpen uit de collectie van het Tropenmuseum in Amsterdam.

Na het schetsen van benaderingswijzen en het geven van definities volgt er een algemeen stuk over de Islam. Deel twee behandelt de Islam regionaal: Marokko, West-Afrika, Turkije, Iran, India, Indonesie en Suriname komen hierbij aan bod.

Per regio worden ook weer specifieke thema’s behandeld, elke regio heeft namelijk zijn ‘eigen aardigheden’. Denk bijvoorbeeld bij Turkije aan ‘Religie en Staat’, bij India aan ‘Ontmoeting met het Hindoeisme’ en bij West-Afrika aan ‘Spiritualiteit en Mystiek. Voorzien van zeer veel illustraties. Een prima en gedegen kennismaking met de wereld van de Islam.

Verborgen verleden II

Op Tasmanie, een dunbevolkt Australisch eiland, is het uitzoeken van je stamboom buitengewoon populair begreep ik uit een artikel in 'de Volkskrant'. Frappant: Tasmanië is een voormalige strafkolonie voor de ergste criminelen uit Groot Brittannië. Zeker weten geen oude adel.

Inmiddels zijn er vijf generaties verstreken sinds de naar ik meen 37000 gedetineerden voet aan wal zetten. Dankzij het strenge gevangenisregime, is het uitzoeken van je stamboom daar nogal simpel: allerlei gegevens zijn nauwkeurig opgetekend.

Waar ik benieuwd naar ben is of zo'n criminele populatie ook nu nog leidt tot hogere criminaliteitscijfers. Dat zou een bewijs kunnen zijn voor erfelijke factoren tav verslaving, criminaliteit en voor persoonlijkheidstoornissen zoals psychopathie. Ik vermoed overigens van niet, anders hadden we het al lang in de krant gelezen ....

B. Logger

Fragiele schoonheid

Fragiele schoonheid / auteur: Nicole Mones. Een roman over een wereld, die mij totaal onbekend was. Namelijk die van het Chinese porselein. Een wereld van weergaloze schoonheid, van breekbaarheid, van de handel en natuurlijk ook van de vervalsingen.

Het is een vreemde, raadselachtige, boeiende, mysterieuze wereld, die, heb ik gemerkt, ook als je niets van porselein weet, je gaandeweg in zijn greep krijgt. Hoofdpersoon in het verhaal is Lia Frank. Zij is taxateur van antiek Chinees porselein.

Door haar baas wordt ze naar China gestuurd om een grote collectie keizerlijk porselein te beoordelen. Er gebeurt niet zoveel in het boek, geen cliffhangers en nagelbijtende spanning. De auteur beschrijft echter op een magistrale wijze China, het leven daar en de o zo belangrijke (illegale) handel in keramiek. Termen en namen als kraakporselein, Chine de Commande, blanc de Chine, blauw-wit, imari, Ming en Kangxi zeggen u nu veel meer.

De collectie, die Lia moet beoordelen is van hoog niveau en zal verkocht worden aan een buitenlandse koper. Maar is alles wel in orde? Waar komt dit porselein vandaan? En zijn alle papieren wel OK?

Langzaam, op een soort dwingende manier, wordt de spanning opgebouwd. Naast het raadsel van de porseleincollectie wordt ook de persoonlijkheid van Lia uitgediept. En haar relatie tot de buitenwereld. En ja, een beetje liefde komt er ook in voor. Na lezing van dit boek weet u iets van de porseleinindustrie en krijgt u misschien ook wel de neiging om op jacht te gaan naar mooie stukken. Een boeiend, leerzaam en fascinerend boek.

Verborgen verleden

... is een tv programma waarin bekende Nederlanders op zoek gaan naar hun voorouders door middel van genealogisch onderzoek. Klinkt saai, maar het levert steeds verrassende, zelfs ontroerende resultaten op. Mijn hoogtepuntje: een vrouw wiens voorouders slaven waren, bemerkt dat ze innig samenwerkt met een verre nazaat van de slavenhouder die haar familie 'bezat'. De werkelijkheid overtreft vaak de stoutste fantasie. dit gegeven kan een uitstekend thema voor een roman zijn, de kritiek zou vervolgens kunnen luiden dat 't allemaal wel erg ver gezocht is.

In verborgen verleden zijn de hoofdpersonen bij aanvang onwetend. Het is een gladjes geregisseerd programma maar gelukkig heeft niemand uitsluitend een stralend verleden. Soms is er sprake van een 'familiemythe' die in de loop van de uitzending onschadelijk gemaakt wordt. Oude adel is schaars. Mooi vind ik te zien dat mensen binnen de keten van geslachten hun eigen positie of die van hun kinderen weten te verbeteren.

Gaan mijn gedachten naar die jonge gereformeerde landarbeider die besloot zich bij een kweekschool aan te melden. Zijn inkomen was niet toerijkend voor welke opleiding dan ook. Wie betaalde het? Hij bracht het tenslotte tot hoofdonderwijzer, uiteraard van een degelijke 'school met den bijbel'. Ik heb hem nooit gekend maar hij was mijn grootvader.

Volgens familieverhalen een gesloten, nurkse (want) steeds dovere man naarmate hij ouder werd. Maar ook modern voor zijn tijd en zijn milieu: hij liet z'n dochters studeren. Één van zijn dochters had een apotheek te Arnhem. Ook wel een man van principes: als vereerder van de Duitse cultuur (Beethoven Schiller Goethe) beluisterde hij vaak Duitse radiozenders. Tot in 1933 een zekere Hitler aan de macht kwam, hij riep het gezin bij elkaar en verklaarde, dat in dit huis niet meer naar Duitse zenders zou worden geluisterd.

B.logger